මූලගන්ධ ජාතකය (Mulagandha Jataka)

මූලගන්ධ ජාතකය

“අහෝ! මේ සුවඳ කොයින්දැ”

එකල, බරණැස් රජයේ වාසය කළ බඹදත්ත නම් රජ්ජුරුවන්ගේ රාජධානියේ, ඈත ගම්මානයක, ගුණයෙන් හා ධර්මිෂ්ඨකමින් පිරිපුන් බෝසත් රජෙක් වාසය කළේය. එතුමන්ගේ රාජධානිය සරුසැවස් වූයේය. ගංගා නම් මහ ගඟින් ගලා එන ජලය, ගම්බිම් සරු කරන්නට යොදාගත්තේය. ගස් කොළන් ඝන වනයන්, සතා සිව්පාවුන්ට සෙවණ දුන්නේය. අහස් කුස ගණන් තරුවලින් දිදුලන්නාක් මෙන්, එතුමන්ගේ යහපත් ගුණාංග ජනිත වූයේය.

එහෙත්, කල් යත්ම, රාජධානියේ එක්තරා අමුතු සිදුවීමක් සිදුවන්නට විය. රජ මාළිගාවටත්, නුවර පුරාම, අතිශය මිහිරි, තවත් අතිශය දුර්ගන්ධ සුවඳක්ද, එක්වී හමා එන්නට විය. මුලින්ම එය ඉතා සුළු වශයෙන් දැනුනේය. නමුත් දිනෙන් දින, ඒ සුවඳ වඩාත් තීව්‍ර විය. මිනිසුන් පුදුමයට පත් වූහ. “මේ සුවඳ කොයින්දැ” යැයි ඔවුහු කටින් කට කියන්නට වූහ. රජතුමාද සුවඳ දුර්ගන්ධයෙන් පීඩා විඳින්නට විය. “මාගේ මේ යහපත් රාජධානියේ මෙවැනි දුර්ගන්ධයක් හටගන්නේ කෙසේද? එය මාගේ කීර්තියටද, ජනතාවගේ සාමයටද බාධාවක් වන්නේය” යි රජතුමා කල්පනා කළේය.

රජතුමා, තම අමාත්‍යවරුන් හා සෙනවියන් කැඳවා, “මාගේ මේ රාජධානියේ හටගෙන ඇති මේ අමුතු සුවඳ දුර්ගන්ධයට හේතුව සොයාගන්න. එය කුමක් හෝ රහසක් නම්, එය හෙළිදරව් කරගන්න. මේ දුර්ගන්ධය නැතිකරන්නට හෝ එයට පිළියමක් යොදන්නට අපොහොසත් වුවහොත්, මාගේ දඬුවමෙන් බේරීමට කිසිවෙකුටද නොහැකි වන්නේය” යි කියා අණ කළේය.

අමාත්‍යවරුන්ද, සෙනවියන්ද, රජුගේ අණට හිස නමා, ඒ දුර්ගන්ධයේ රහස සොයාගන්නට පිටත්ව ගියහ. ඔවුහු නුවර පුරාම, ගම් නියම්ගම් පුරාම, සෝදිසි කළහ. දවසින් දවස, සතියෙන් සතිය, ඔවුන්ට කිසිදු හෝඩුවාවක් සොයාගන්නට නොහැකි විය. දුර්ගන්ධය තවත් තීව්‍ර වෙමින් පැවතිණි. ජනතාවගේ සිත් තුළ භීතියක්ද, කලකිරීමක්ද ඇති විය. “අපගේ රජතුමා අපව ගලවා ගන්නේ කෙසේද?” යි ඔවුහු කම්පා වූහ.

බෝසත් රජතුමාද, මේ දුර්ගන්ධය ගැන සිතා සිත් තැවුලට පත්ව සිටියේය. එතුමන් තම සේවකයන්ටද, අමාත්‍යවරුන්ටද, “මේ දුර්ගන්ධය මාගේ සිතට මහත් වේදනාවක් ගෙන දෙන්නේය. මාගේ රාජධානියේ කිසිවෙකුට හෝ මෙවැනි පීඩාවක් ඇතිවීම මාගේ රාජකාරියට එරෙහිවන්නකි. මේ දුර්ගන්ධයේ රහස කුමක්දැයි කවර හෝ අයුරකින් හෝ සොයාගන්න” යි කියා නැවත නැවතත් අණ කළේය.

දිනක්, රජුගේ එක් සේවකයෙක්, ඉතා දුෂ්කර ගමන් මාර්ගයක් ඔස්සේ, ඝන වනයක් මැදින් ගමන් කරමින් සිටියේය. ඔහු අතිශය දුර්ගන්ධයක් හමුවේ, “අහෝ! මේ සුවඳ කොයින්දැ” යි කියා පුදුමයට පත් විය. ඔහු සුවඳින් මත්ව, එහි මූලය සොයාගෙන යන්නට විය. ඔහු ගමන් කළ මාර්ගය, සර්පයන්, වන අලි, හා වෙනත් වන සතුන්ගෙන් පිරුණු එකක් විය. එහෙත්, ඒ දුර්ගන්ධය ඔහුව යම් බලවේගයකින් මෙන් එහි වෙතට ඇදගෙන ගියේය.

අවසානයේ, ඔහු ඝන වනය මැද, විශාල ගසක් යටට පැමිණියේය. එහි, ඉතා අලංකාර, සුවඳ හමන මලක් පිපී තිබුණේය. එම මලෙන්, අතිශය තීව්‍ර, මිහිරි, හා දුර්ගන්ධ සුවඳක් හමා යමින් තිබුණේය. ඔහු “අපේ රජුටත්, ජනතාවටත් පීඩා ගෙන දුන්නේ මේ මලද?” යි කල්පනා කළේය. ඔහු ඒ මල ළඟට ගොස්, එය පරීක්ෂා කළේය. ඔහු දුටුවේ, එම මල, යම් රහසක් තුළ සැඟවී ඇති බවයි.

ඔහු, ඒ මල ළඟින්ම, කුඩා ගුහාවක් දුටුවේය. ගුහාව තුළ, එක්තරා මහළු භික්ෂූන් වහන්සේ නමක්, ධ්‍යානයේ යෙදී සිටියහ. භික්ෂූන් වහන්සේ, ඉතා සන්සුන්ව, සමාධියෙන් පසුවූහ. සේවකයා, භික්ෂූන් වහන්සේ ළඟට ගොස්, “ස්වාමීනී, මේ අතිශය දුර්ගන්ධ සුවඳ හමන මල කුමක්දැයි දැනගත හැකිද?” යි විමසුවේය.

භික්ෂූන් වහන්සේ, ධ්‍යානයෙන් අවදි වී, සේවකයා දෙස බලා, “පුත්‍රය, මේ මල, 'මූලගන්ධ' නමින් හැඳින්වෙයි. එය මාගේ ශරීරයෙන් හටගන්නකි. මාගේ ශරීරය, පෙර ආත්ම භවයකදී, යම් පාප කර්මයකට හසුව, මෙවැනි දුර්ගන්ධයක් හටගන්නා ස්වභාවයකට පත් වී ඇත. මේ සුවඳ, මාගේ ශරීරයෙන් හටගන්නා අතර, එය මාගේ ආත්මයෙහි පවතින ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන කෙලෙස්වල විපාකයකි” යි පැවසූහ.

සේවකයා, භික්ෂූන් වහන්සේගේ කතාව අසා, “ස්වාමීනී, එසේනම්, අප රජුගේ රාජධානියේ හටගෙන ඇති මේ දුර්ගන්ධයටද, මේ මල හේතුවක්ද?” යි විමසීය.

භික්ෂූන් වහන්සේ, “ඔව්, පුත්‍රය. මේ මලෙහි සුවඳ, සුළඟ මගින් ගම් නියම්ගම් පුරා පැතිරී ඇත. එබැවින්, මේ දුර්ගන්ධයට හේතුව, මාගේ ශරීරයයි. මාගේ ශරීරය, මේ දුර්ගන්ධයෙන් මිදෙන තුරු, මේ දුර්ගන්ධය නිමා නොවනු ඇත” යි කියා පැවසූහ.

සේවකයා, මේ කතාව රජුට දැන්වීමට ගියේය. රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේගේ කතාව අසා, “එසේනම්, අපගේ රාජධානියේ පීඩාවට හේතුව, මේ භික්ෂූන් වහන්සේගේ ශරීරයද? එසේනම්, මා මෙම භික්ෂූන් වහන්සේට උදව් කළ යුතුයි” යි කල්පනා කළේය.

බෝසත් රජතුමා, අමාත්‍යවරුන් හා සෙනවියන් කැඳවා, “අප යන්නෙමු. අප එම මහළු භික්ෂූන් වහන්සේ හමුවී, උන්වහන්සේට උදව් කරමු” යි කියා, ඝන වනය දෙසට පිටත්ව ගියේය. රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේ හමුවී, “ස්වාමීනී, මාගේ රාජධානියේ දුර්ගන්ධයට හේතුව ඔබ බව මා දැනගතිමි. එසේනම්, මා ඔබට උදව් කරමි. ඔබ කැමති නම්, මගේ රාජධානියට පැමිණ, මාගේ මාළිගාවේ වාසය කරන්න. මා ඔබට සියලු පහසුකම් සලසන්නෙමි” යි කියා ආරාධනා කළේය.

භික්ෂූන් වහන්සේ, රජුගේ ආරාධනය පිළිගෙන, රජුගේ මාළිගාවට පැමිණියහ. රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේට උසස් කුටි, සුවිශේෂී ආහාර, හා අනෙකුත් සියලු සැප සම්පත් සලස දුන්නේය. රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේ “ස්වාමීනී, ඔබගේ මේ දුර්ගන්ධය නැතිකර ගන්නට කුමක් කළ යුතුද?” යි විමසූහ.

භික්ෂූන් වහන්සේ, “රජතුමනි, මේ දුර්ගන්ධය, මාගේ පෙර ආත්ම භවයකදී කළ පාප කර්මයක විපාකයකි. මාගේ ශරීරය, මේ දුර්ගන්ධයෙන් මිදීමට නම්, මාගේ හදවතේ පවතින ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන කෙලෙස් දුරු කරගත යුතුයි. ඒ සඳහා, මා ධර්මය අනුව ජීවත් විය යුතුයි. මාගේ ශරීරයෙන් හටගන්නා මේ දුර්ගන්ධය, මාගේ ආත්මයේ පවිත්‍රතාවය ලඟා වන තුරු, එනම්, මාගේ ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන කෙලෙස් දුරුවන තුරු, පවතින්නේය” යි කියා පැවසූහ.

රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේගේ කතාව අසා, “එසේනම්, ස්වාමීනී, මා ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි. ඔබ ධර්මය අසා, ඒ අනුව ජීවත් වන්න. මාගේ රාජධානියේ ජනතාවද, ධර්මය අසා, ඒ අනුව ජීවත් වනු ඇත. අප සියලු දෙනාම, ධර්මය තුළින් කෙලෙස් දුරු කරගන්නෙමු” යි කියා, භික්ෂූන් වහන්සේට ධර්මය දේශනා කළේය.

බෝසත් රජතුමා, ඉතා ධර්මිෂ්ඨ වූයේය. එතුමන්, භික්ෂූන් වහන්සේට ධර්මය දේශනා කරමින්, “ලෝභය, ද්වේශය, මෝහය යන මේ කෙලෙස් තුන, අපගේ ආත්මයට මහත් හානියක් ගෙන දෙයි. මේවා අපගේ සිතේ පවතින තුරු, අපට සත්‍ය දැකීමට නොහැකිය. ධර්මය, අපට මේ කෙලෙස් දුරු කරගන්නට උදව් කරයි. ධර්මය, අපට සත්‍ය දැකීමට, හා ආත්මයේ පාරිශුද්ධිය ලඟා කරගන්නට උදව් කරයි” යි කියා දේශනා කළේය.

භික්ෂූන් වහන්සේ, රජුගේ ධර්මය අසා, තම සිතේ පවතින කෙලෙස් දුරු කරගන්නට උත්සාහ කළහ. දිනෙන් දින, භික්ෂූන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් හටගන්නා දුර්ගන්ධය ක්‍රමයෙන් අඩුවන්නට විය. අවසානයේ, මාස කිහිපයකට පසු, භික්ෂූන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් හටගන්නා දුර්ගන්ධය සම්පූර්ණයෙන්ම දුරුවී ගියේය. ඒ සමඟම, නුවර පුරා පැතිරී තිබූ දුර්ගන්ධයද, සම්පූර්ණයෙන්ම නිමා විය.

රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් දුර්ගන්ධය දුරුවී ගිය බව දැන, මහත් සතුටට පත් වූයේය. ජනතාවද, දුර්ගන්ධයෙන් මිදී, මහත් සැනසිල්ලක් ලැබූහ. රජතුමා, භික්ෂූන් වහන්සේට ස්තුති කර, “ස්වාමීනී, ඔබගේ ධර්මය, මාගේ රාජධානියටද, මටද, මහත් උපකාරයක් විය. ඔබගේ ධර්මය, අප සියලු දෙනාටම, කෙලෙස් දුරු කරගන්නට, හා සත්‍ය දැකීමට උදව් කළා” යි කියා කීවේය.

භික්ෂූන් වහන්සේ, රජුට ආශිර්වාද කර, “රජතුමනි, මාගේ ශරීරයෙන් හටගන්නා දුර්ගන්ධය, මාගේ පෙර ආත්ම භවයකදී කළ පාප කර්මයක විපාකයකි. මාගේ ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන කෙලෙස් දුරුවීමෙන්, මේ දුර්ගන්ධය නිමා විය. ඔබගේ ධර්මය, මාගේ ආත්මය පවිත්‍ර කරගන්නට උදව් කළා” යි කියා පැවසූහ.

ඒ දවස සිට, බෝසත් රජතුමා, ධර්මය අනුව ජීවත් වූයේය. එතුමන්, ජනතාවටද ධර්මය දේශනා කළේය. රාජධානිය ධර්මය තුළින් පාලනය විය. ජනතාව සතුටින්, සාමයෙන්, හා ධර්මිෂ්ඨකමින් ජීවත් වූහ. අතිශය මිහිරි, හා දුර්ගන්ධ සුවඳ, යන දෙකම, ධර්මය තුළින් යහපත් ස්වභාවයට පත් විය.

කථාවෙහි අන්තර්ගතය

“දුර්ගන්ධ සුවඳින් පීඩා විඳි ජනතාවගේ දුක නිවාලූයේ ධර්මයයි.”

බාරමය

“ධර්මය අනුව ජීවත් වීමෙන්, කෙලෙස් දුරු කරගන්නා අතර, ආත්මයේ පාරිශුද්ධිය ලඟා කරගන්නා අතර, සෙස්සන්ටද උපකාර වන බව.”